ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ | Δημήτρης Λιμπερόπουλος

Όταν είχα πάει στα ελληνόφωνα χωριά της περιοχής του Λέτσε ένας γέρος μου διηγήθηκε για τα χρόνια που οι άντρες άφηναν τις γυναίκες και τα παιδιά τους για να πάνε να δουλέψουν στα εργοστάσια της Γερμανίας και στα ορυχεία του Βελγίου. Αν και Καθολικός κάθε τόσο ένωνε τα τρία δάχτυλά του κι΄ έκανε τον σταυρό του Ορθόδοξα. Ήταν ότι του είχε απομείνει από τις ρίζες του, όπως και τα Γκρικάνικα παρεφθαρμένα ελληνικά. Και σε μια στιγμή στιγμή μου είπε ότι οι χειρότερες ημέρες της ζωής του ήταν όταν στη Γέννηση και στη Σταύρωση του Χριστού δούλευε βαθιά μέσα στη γη στο Βέλγιο.

Είχα συγκλονιστεί όταν οι κάτοικοι των εφτά χωριών της αρχαίας Απουλίας μου μιλούσαν με τόση λαχτάρα για την Ελλάδα και ήταν η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα ότι οι καλύτεροι Έλληνες είναι αυτοί που ζουν μακριά της. Θεέ μου, τα παιδιά της Καλημέρα μας άγγιζαν και όταν τα χαιδεύαμε στο κεφάλι μας φιλούσαν τα χέρια.

Κατά τη διάρκεια της παντοδυναμίας του Μουσολίνι, οι Ελληνόφωνοι της Κάτω Ιταλίας αναγκάστηκαν να μιλούν μόνο την ιταλική γλώσσα. Σε διαφορετική περίπτωση, απειλούνταν με φυλάκιση. Τα Γκρικάνικα, δηλαδή η διάλεκτος των Ελλήνων στην Απουλία και στην Καλαβρία, σταδιακά σταμάτησαν να μιλιούνται, αλλά συνέχισαν να τραγουδιούνται.
Μετά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, οι Ελληνόφωνοι των χωριών της Κάτω Ιταλίας έδιναν καθημερινά μάχη επιβίωσης. Οι περισσότεροι έφευγαν για τη Γερμανία, το Βέλγιο και την Ελβετία, ως εργάτες στη «μινιέρα», δηλαδή στο ορυχείο….

Άφηναν πίσω τις οικογένειες, τους φίλους, τις γειτονιές, τη ζωή τους. Γυρνούσαν πίσω, αν όλα είχαν πάει καλά, μια φορά τον χρόνο, για λίγες ημέρες. Ολόκληρα χωριά ερημώσαν, από άνδρες που ξενιτεύτηκαν, για να ζήσουν τις οικογένειές τους. Κάποιοι δεν κατάφεραν να γυρίσουν. Άφησαν εκεί την τελευταία τους πνοή.
Ένα χαρακτηριστικό τραγούδι, που μιλάει για τη μετανάστευση και το κλάμα της γυναίκας, που αποχωρίζεται το ταίρι της, είναι το «Άντρα μου πάει». Γράφτηκε από τον Franco Corliano στο χωριό Calimera του Σαλέντο. Περιγράφει τις δύσκολες στιγμές της οικογένειας, που μένει πίσω, αλλά και τον ιδρώτα του εμιγκρέ στα μεταλλεία και τα κάρβουνα «για να παχύνει τα αφεντικά με τη δουλειά του»….

Το 1977, στον δίσκο της Μαρίας Φαραντούρη «Τραγούδια διαμαρτυρίας από όλον τον κόσμο», το τραγούδι έκανε αίσθηση με τους γκρικάνικους ή «ιταλιώτικους» στίχους. Μιας γλώσσας δηλαδή, με δωρικές, ομηρικές και βυζαντινές επιρροές, εμπλουτισμένης με ιταλικά. Η Φαραντούρη το τραγούδησε πρώτη φορά για τις ανάγκες της ταινίας του Δημήτρη Μαυρίκιου Polemonta και στη συνέχεια το συμπεριέλαβε στον δίσκο. Αργότερα, το τραγούδι ερμήνευσαν η Χαρούλα Αλεξίου, η Μαρινέλλα και πολλοί άλλοι σημαντικοί καλλιτέχνες.

Η εκτέλεση των Encardia, του μουσικού σχήματος που ζωντανεύει υπέροχα την όμορφη μουσική της Κάτω Ιταλίας θεωρείται αριστούργημα.